1917 Rus Devrimi’nin benzersiz kayıtlarından yapılan Çar’dan Lenin’e (Tsar to Lenin) filminin Türkiye’deki ilk sinema gösterimi, 3 Mayıs 2026 Pazar günü saat 11:00’de İstanbul, Kadıköy’deki Caddebostan Kültür Merkezi’nde (CKM) yapılacak.
Mehring Yayıncılık tarafından düzenlenecek olan Türkçe altyazılı gösterim ücretsiz olacak. 1 Mayıs’tan iki gün sonra düzenlenecek olan etkinlikte, Çar’dan Lenin’e filminin hikayesi ve ele aldığı dünya-tarihsel konunun güncelliği üzerine bir giriş konuşması yapılacak.
Bu, Rus Devrimi’ne yol açan ve günümüzde şiddetlenerek devam eden emperyalist savaş, toplumsal eşitsizlik ve diktatörlük gibi kritik sorunlara bir çözüm yolu arayan herkesin izlemesi gereken büyük bir eser.
Bu olağanüstü belgesel, ünlü Amerikalı sosyalist Max Eastman (1883-1969) ile dünya tarihinin yönünü değiştiren bu olayın en büyük film kaydını toplayan Rusya doğumlu göçmen Herman Axelbank (1900-1979) arasındaki işbirliğinin bir ürünüydü.
Axelbank, 1917 Şubat ayından başlayıp 3 yıllık iç savaştan sonra 1921 yılında nihai zaferine ulaşan Rus Devrimi’nin en önemli film arşivine sahipti. Axelbank, 1928 yılının sonunda Max Eastman’a koleksiyonunu sundu ve görüntülere altyazı yazarak filmi yönetmesini önerdi.
Film 1931’de tamamlanmış olsa da ilk gösterimi 1937’de New York’ta yapılabildi. Basından gelen ilk tepkiler olumluydu; kalabalıklar filmi izlemeye geliyordu. Ancak kısa süre sonra, artık tamamıyla Stalinistleşmiş olan ABD Komünist Partisi’nin karalama ve boykot kampanyası başladı. 1932’den bu yana çok şey değişmişti. Moskova Duruşmaları ve Eski Bolşeviklerin kanlı tasfiyesi sırasında gösterilen film, Stalinist rejimin tarihi çarpıtma planlarının önünde bir engeldi. Eastman’ın belirttiği gibi “Troçki Ekim ayaklanmasına liderlik etmiş ve Kızıl Ordu’yu örgütlemişti; fakat tüm iktidar artık Stalin’deydi.” Çar’dan Lenin’e filmini sinemalarda gösterirlerse Sergey Ayzenştayn’ın filmleri gibi popüler Sovyet filmlerinin piyasaya girmesine izin vermeyeceğini söyleyerek dağıtımcıları tehdit eden Sovyet rejiminin perde arkasından örgütlediği kampanya oldukça etkili oldu.
Soğuk Savaş’ın başlamasıyla Herman Axelbank ve belgeseli için yeni problemler ortaya çıktı. Antikomünist yasalar ve baskı, Ekim Devrimi ve Bolşevikleri gösteren bir filmin gösterimini neredeyse imkânsız hale getirmişti. Üstelik Eastman da sağa kaymıştı ve radikal bakış açısını ifade ederek seslendirdiği filmin gösterimini engellemeye çabalıyordu. Axelbank başka bir seslendirme ile filmini kurtarmaya çalıştı ve bu biçimiyle film küçük sinema ve üniversitelerde zaman zaman gösterildi.
Eastman 1969’da 86 yaşında öldü. Ondan sonra Axelbank’in filmi büyük ölçüde unutuldu. ABD’deki Sosyalist Eşitlik Partisi’nin önceli İşçiler Birliği, 1970’lerin ortasında filmin telif hakkını almak için Herman Axelbank’la iletişim kurdu. Uzun görüşmelerden sonra anlaşma yapıldı ve 1978’de belgeselin mülkiyeti Axelbank’tan İşçiler Birliği’ne geçti.
Bu son derece önemli filmin, o zamandan beri, Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin (DEUK) dünyanın dört bir yanındaki şubeleri ve destekleyicileri tarafından sayısız gösterimi yapıldı. Filmin Türkiye’deki son gösterimleri, 15 Kasım 2025’te İstanbul, Beyoğlu’nda bulunan Tokatlıyan Han’da ve 30 Kasım 2025’te İzmir TAKSAV’da yapıldı (Filmin fragmanı aşağıdaki linkten izlenebilir).
Tüm okurlarımızı 3 Mayıs’taki film gösterimine katılmaya ve Mehring Yayıncılık’tan Rus Devrimi ve diğer önemli konular üzerine çıkan kitapları incelemeye davet ediyoruz.
Etkinlik detayları:
Çar’dan Lenin’e Film Gösterimi
3 Mayıs 2026 Pazar Saat 11:00
Caddebostan Kültür Merkezi
Bağdat Cad. Haldun Taner Sok. No: 11
Caddebostan/Kadıköy, İstanbul